West-Afrikaanse dans

Kenmerken
West-Afrikaanse dans uit Ghana behoort net als buikdans tot de policentrische (meerdere lichaamsdelen bewegen schijnbaar onafhankelijk van elkaar) en polimetrische (de zich schijnbaar onafhankelijk van elkaar bewegende lichaamsdelen bewegen op verschillende ritmes) extatische dansen.
Kenmerken zijn: de voeten stevig en plat op de grond en tegelijkertijd soepel genoeg om te springen. De uitgangshouding is het table-deck (knieën licht gebogen en de romp recht in lijn met het bekken dat diagonaal naar voren is gekanteld).
De dans is vurig en snel en kenmerkt zich door veel sprongen en een soepele wervelkolom waar golvende bewegingen als vanzelf doorheen gaan. Het hoofd gaat hierbij mee of maakt razendsnelle draaibewegingen. De vrouwen maken ronde bewegingen met de armen, gecoördineerd met het snel naar buiten duwen en weer laten vallen van de borstkas.
Er zijn dansen voor verschillenden momenten in het leven, zoals de oogst of een huwelijk. Deze van oorsprong sociale dansen worden door de bevolking bij feesten uitgevoerd. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met hun muziek, net als bij buikdans. De muziek bestaat voornamelijk uit complexe ritmes gespeeld op trommels zoals conga's en djembés. Ook liederen horen erbij.
Ze kunnen enorme vreugde in je opwekken.
 

Egyptische Sha'abi
Sha'abi zijn Egyptische volksdansen, een verzamelbegrip van Fellahi, Saidi en Ghawazi.

Kenmerken
Egyptische Sha'abi behoort ook tot de policentrische en polimetrische dansvormen, waarbij vanuit een gecoördineerde beweging verschillende lichaamsdelen schijnbaar onafhankelijk van elkaar bewegen op de ritmes en de melodie. Deze isolaties hebben een stevige ondergrond van het lichaam als geheel nodig om te kunnen ontwikkelen in elegantie. Bij Egyptische Sha'abi is dit principe iets subtieler dan bij West-Afrikaanse dans, en wat uitbundiger dan bij klassieke Egyptische buikdans. Het extatische element speelt ook hier een rol.
De kenmerken van de dans zijn de centrering en geaardheid van het lichaam, met de voeten stevig op de grond, de knieën gebogen en de heupen zwaar, levendig en vurig en als het ware zittend in het ritme. De armen en handen omlijsten de bewegingen, maar er zijn geen lyrische versieringen. De bewegingskwaliteiten en eigenschappen zijn: vaak vrolijk, met de heupen ritmisch, vurig, open en communicatief. Het dansen van Sha?abi kan enorme vreugde opwekken.
De van oorsprong sociale dansvorm Sha'abi wordt door de bevolking bij feesten gedanst, met zijn tweeën, drieën of met een hele groep, op een klein vloeroppervlak. Sha'abi dans en muziek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Attributen
Stokkendans (Tahtib) wordt door de mannen gedanst als een gevechtsdans en door de vrouwen op kokette wijze. Zakkat (vingercimbaaltjes) zijn ook gebruikelijke attributen.

Geschiedenis
Sha'abi betekent 'van het volk' in het Arabisch. In de context van dans is het volksmuziek en volksdans, en hier specifiek de Egyptische vormen daarvan.
Egyptische Sha'abi is het verzamelbegrip voor Fellahi, Saidi en Ghawazi. Fellahi is volksmuziek en -dans van de boerengemeenschappen uit de Delta. Saidi is van El Said, Boven-Egypte. Ghawazi dans is de dans van de Ghawazi, de zigeuners, die oorspronkelijk afkomstig zijn uit Rajasthan in India, maar goed zijn geïntegreerd in de Egyptische samenleving. Het waren optredende stam families, die d.m.v. mondelinge overlevering eeuwenoude bewegingen van de ene generatie op de andere doorgaven. Kleine meisjes groeiden samen met hun zusjes dansend op en gingen later ook samen optreden. De meest bekende Ghawazi danseressen zijn de beroemde Banat Maázin, de Maázin sisters, die nog tot in de jaren '70 optraden. Hoewel ze gestopt zijn met uitvoerend dansen, geven ze nog altijd les aan danseressen uit Westerse landen, die op reis zijn in Egypte of die daar wonen.

De muziek van de Sha'abi is traditioneel. Er zijn veel minder westerse of andere invloeden van buitenaf dan in andere muzikale vormen van de Egyptische dans. De traditionele instrumenten zijn trommels (tabla en doff), en blaas- en snaarinstrumenten (Mizmar en Rabab) met een doordringend en voor westerse oren soms onbegrijpelijk geluid.
Muzikale vertegenwoordigers zijn o.a. Les Musiciens Du Nil en Metqal Qenawi.
 

Egyptische Baladi

Kenmerken
Baladi behoort ook tot de policentrische en polimetrische dansvormen, met een stevige ondergrond van het lichaam als geheel. Bij Egyptische baladi is dit principe subtieler dan bij Egyptische Sha'abi of West-Afrikaanse dans en een beetje uitbundiger dan bij klassieke Egyptische buikdans.
De houding is rechtop, de knieën zijn gestrekt, maar zacht en meegaand of licht gebogen, de heupen zijn krachtig, de voeten stevig op de grond en de armen dicht bij het lichaam als omlijsting van heupen, hoofd of torso. Het hoofd is rechtop, de ogen recht vooruit, de rug vloeiend en de armen en handen zacht en teder.
De dansvorm is gebaseerd op vernieuwing, improvisatie, contact, technische perfectie en aandacht voor detail; hij is virtuoos, in een fijne balans tussen beheersing en overgave. Baladi is zowel extravert als introvert, vurig en vloeiend met minimale bewegingen en een beperkt gebruik van de ruimte. Verschillende intensiteiten (klein - groot, licht - zwaar, langzaam - snel, met lage spierspanning - met hoge spierspanning) geven verschillende expressiemogelijkheden om een breed scala aan emoties te uiten, van grote vreugde tot intens verdriet.
Baladi dans is onlosmakelijk verbonden met de daarbij behorende Baladi muziek.

Attributen
Dansen met een stok (koket) of dansen met zakkat (vingercimbaaltjes) of met een hoofdsluier behoort ook tot Baladi.

Geschiedenis
Baladi is ontstaan ten tijde van de Britse overheersing in Egypte (1882-1952). In die periode trokken boeren en ambachtslieden van het dorp naar de stad en namen de muziek en dans met zich mee. Daar werd de traditionele Egyptische muziek beïnvloed door Westerse muziekstijlen als jazz en rhythm&blues. Aan de traditionele instrumenten als doff, ney en tabla werden onder andere accordeon, saxofoon en klarinet toegevoegd. De baladi vormt een smeltkroes van platteland en stad, van traditionele Egyptische muziek en populaire Westerse muziek. Desondanks is het puur Egyptisch in haar structuur, vorm, inhoud en essentie.
De meest beroemde Baladi danseressen waren Suhair Zaki uit de jaren '50-'70 en Fifi Abdou uit de jaren '70-'90.

Baladi is een uiting van een levensgevoel. Baladi moet je dan ook leren voelen. ?El balad? betekent het land in het Arabisch en staat synoniem voor Egypte. Een ?bint el balad?, een Baladi meisje is een meisje uit Egypte en een Baladi kip komt ook uit Egypte.

Klassieke Egyptische buikdans of klassieke Sharqi of klassieke Orientaalse dans

Kenmerken
Ook klassieke Egyptische buikdans behoort tot de policentrische en polimetrische dansvormen, met een stevige ondergrond van het lichaam als geheel. Bij klassieke buikdans is dit principe veel subtieler dan bij West-Afrikaanse dans. Ook het opwekken van de extase komt wat minder voor.
De houding is rechtop, de knieën zijn gestrekt, maar zacht en meegaand, de heupen krachtig, de romp en de armen en handen vloeiend, de voeten stevig op de grond of juist licht en soms gaat de danseres op de bal van haar voeten dansen. Een goede danseres wisselt dit af.
Verschillende intensiteiten (klein - groot, licht - zwaar, langzaam - snel, met lage spierspanning - met hoge spierspanning) geven verschillende expressiemogelijkheden. Oorspronkelijk wordt de dans gedanst op een vierkante meter.
De dans is onlosmakelijk verbonden met de daarbij behorende muziek.

Attributen
Klassieke buikdans of klassieke Sharqi kan gedanst worden met een doorschijnende wapperende sluier. Traditioneel wordt de sluier alleen gebruikt als extensie van het lichaam en na korte tijd weggelegd. In Westerse landen zie je vaak buikdanseressen die de sluier niet als extensie van het lichaam gebruiken maar om een verleidingseffect of showeffecten te bewerkstelligen. Dit gebruik is in Amerika en Europa voortgekomen uit het oriëntalisme (stroming van Westerse schrijvers en schilders die halverwege de 18e eeuw, in het Victoriaanse tijdperk, naar Egypte en andere Arabische landen reisden en vanuit hun eigen fantasie de dansen thuis beschreven, vaak seksueel getint). Dit is dus een Westerse visie op het Midden-Oosten, en is niet Egyptisch.

Geschiedenis
Klassieke Sharqi werd vertegenwoordigd door de Awalim, de wijze en geleerde vrouwen van Egypte. De Awalim waren kunstenaressen, zij zongen, bespeelden muziekinstrumenten,
schreven poëzie en droegen deze voor; soms hoorde ook dans bij hun repertoire.
De klassieke Sharqi werd gedanst in besloten kring voor de Arabische elite, de sultans, de kaliefs en de koningen, en aan de Arabische hoven die tot Andalusië reikten.
Later werd deze dansvorm opgepikt door de sterdanseressen van de Egyptische Hollywoodfilms uit de jaren '30 - '50. Door westerse invloeden, met name van het Russische ballet, werd de dans ontdaan van zijn zwaartekracht en kreeg een balletachtige attitude van schijnbare gewichtloosheid.
De Egyptische filmindustrie speelde vervolgens in de gehele Arabische wereld een grote en toonaangevende rol bij het populair maken van muziek en dans. Tot op de dag van vandaag komen de oude films met sterdanseressen van toen nog regelmatig in de Arabische wereld op televisie terug.

De bekendste danseressen uit deze tijd waren Tahia Carioca, de laatste hofdanseres, Samia Gamal en Naima Akif. Samia Gamal was degene die de klassieke Sharqi vernieuwde. Zij introduceerde een nieuw gebruik van armen en bepaalde draaien en maakte tijdens de dans gebruik van de ruimte.
 

Moderne Sharqi voor het theaterpodium

Kenmerken
Ook moderne Sharqi behoort tot de policentrische en polimetrische dansvormen, met een stevige ondergrond van het lichaam als geheel. Vergeleken met klassieke Sharqi beweegt moderne Sharqi minder geïsoleerd, is als geheel vloeiender en heeft een bijna zwevende kwaliteit, terwijl het zeer geaard blijft.
De houding komt overeen met die van de klassieke Sharqi, net als de variatie in intensiteiten. Verschil is er in het gebruik van de ruimte: moderne Sharqi doet dat in veel grotere mate dan de klassieke vorm.
Ook hier is de dans onlosmakelijk verbonden met de daarbij behorende muziek.

Attributen
Moderne Sharqi kan gedanst worden met een doorschijnende wapperende sluier. Traditioneel wordt de sluier alleen gebruikt als extensie van het lichaam en na korte tijd afgedaan. In de meer theatrale vormen voor westers publiek zijn er veel meer variaties mee ontstaan.

Geschiedenis
Zie de geschiedenis van de klassieke Sharqi.
In de jaren tachtig zette Suraya Hilal de ontwikkelingen voort die waren ingezet door Samia Gamal. Suraya kwam uit de moderne dans en de Afro-Caribische dans van Catherine Dunham en zag hoe deze de Afro-Caribische dansen op het grote podium bracht. Suraya bracht de zwaartekracht terug; zo ontstond een nieuwe variatie: de moderne klassieke Sharqi.
Sabouschka zelf, komende vanuit de experimentele hoek van de moderne dans, is een van de weinige specialisten in deze dansvorm in Nederland.
De muziek van de klassieke Sharqi bestaat tegenwoordig uit een groot orkest met violen, fluiten, percussie-instrumenten en een kanoun, een paar cello's, een zanger of een zangeres en een koor. Vroeger was het het zogenoemde Takht ensemble met vier muzikanten. Nog steeds wordt de muziek van Oum Khalsoum, Mohammed Abdoul Wahab, Farid Al Atrash en van de lieveling van de jaren '70, Abdoul Halim Hafez,in ere gehouden.
 

Moderne Egyptische buikdans / moderne stijl van Cairo

Kenmerken
Moderne Egyptische buikdans behoort ook tot de policentrische en polimetrische dansvormen, met een stevige ondergrond van het lichaam als geheel. Houding en variatie in intensiteiten zijn hier als in de klassieke en moderne Sharqi. Hierdoor blijft de dans echt Egyptisch.
Buiten de houding breekt de danseres met alle regels van de traditie. De traditionele interpretatie van de muziek wordt uitgedaagd en kan worden veranderd in het tegenovergestelde. Tegengestelde bewegingen worden tegelijkertijd en in onverwachte richtingen uitgevoerd. Er zijn invloeden van het klassieke ballet, maar ook van jazzdans te zien. Choreografie maakt plaats voor improvisatie. Eenvoud in beweging en interpretatie maakt plaats voor complexe passencombinaties met weinig herhaling. De bewegingen zijn innovatief en geven de persoonlijke stijl van de betreffende choreografe of danseres weer.

Geschiedenis
Zie de geschiedenis van zowel Baladi als klassieke buikdans en moderne Sharqi. De beroemde danseres Mona Said uit de jaren '80 en '90 ontwikkelde de dans weer verder. In Cairo gaat de ontwikkeling door o.l.v. Raqia Hassan, Randa Kamal en topster van nu Dina.